Όταν ο έποικος γίνεται σύνορο

Η βία στη Δυτική Όχθη δεν διώχνει μόνο ανθρώπους από τα σπίτια τους. Διώχνει και την ειρήνη από το τραπέζι κάποιων μελλοντικών διαπραγματεύσεων.

Υπάρχει μια εικόνα που επαναλαμβάνεται στη Δυτική Όχθη: άνθρωποι να βγαίνουν από τα σπίτια τους, να εγκαταλείπουν τα χωράφια τους, να φοβούνται να κινηθούν στον τόπο όπου γεννήθηκαν.

Και απέναντί τους, ένοπλοι ή οργανωμένες ομάδες Ισραηλινών εποίκων.

Ξυλοδαρμοί. Πετροπόλεμος. Καταστροφές σπιτιών και περιουσιών. Καταστροφή ελαιόδεντρων. Αρπαγή γης. Απειλές. Αποκλεισμοί ολόκληρων κοινοτήτων.

Ο ΟΗΕ μιλά για μια κατάσταση στην οποία η εποικιστική βία αποτελεί πλέον σημαντικό παράγοντα εξαναγκαστικού εκτοπισμού Παλαιστινίων.

Αλήθεια, τι ειρήνη μπορεί να υπάρξει όταν ο ένας λαός εκδιώκεται από τον χώρο στον οποίο υποτίθεται ότι θα δημιουργήσει το κράτος του;

Η ειρήνη του Όσλο και η χαμένη ελπίδα

Πριν από περισσότερα από τριάντα χρόνια, συνέβη κάτι που τότε έμοιαζε σχεδόν αδύνατο.

Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι αναγνώρισαν ο ένας τον άλλον ως συνομιλητές.

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1993 υπογράφηκε η Διακήρυξη Αρχών που έγινε γνωστή ως Συμφωνία του Όσλο. Το Ισραήλ και η PLO συμφώνησαν σε μια διαδικασία σταδιακής αυτοδιοίκησης των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη και στη Γάζα, με προοπτική μια μόνιμη πολιτική διευθέτηση.

Ο Γιτζάκ Ράμπιν και ο Γιάσερ Αραφάτ έδωσαν εκείνη τη συμβολική χειραψία.

Ο Σιμόν Πέρες, τότε υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ και βασικός διαπραγματευτής από την ισραηλινή πλευρά, είχε καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη της συμφωνίας.

Δεν είχε λυθεί το Παλαιστινιακό.

Δεν είχαν συμφωνηθεί όλα τα σύνορα.

Δεν είχε λυθεί το ζήτημα της Ιερουσαλήμ, των προσφύγων, των εποικισμών και της ασφάλειας.

Όλα αυτά είχαν αφεθεί για τις διαπραγματεύσεις της τελικής διευθέτησης. Η λογική ήταν ότι δύο λαοί θα έπρεπε τελικά να αποκτήσουν τη δυνατότητα να ζήσουν με ασφάλεια και πολιτική αυτοδιάθεση.

Και τώρα, τριάντα χρόνια αργότερα;

Η Δυτική Όχθη μοιάζει όλο και περισσότερο με έναν χάρτη που τεμαχίζεται. Οικισμοί. Νέοι δρόμοι. Φυλάκια. Περιοχές στις οποίες οι Παλαιστίνιοι δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση.

Και δίπλα τους κοινότητες που εγκαταλείπουν τα σπίτια τους επειδή η καθημερινή ζωή έχει γίνει αδύνατη.

Ο ΟΗΕ έχει καταγράψει ότι η εποικιστική βία συνοδεύεται από επιθέσεις σε ανθρώπους, καταστροφή περιουσίας, υποδομών και κοπαδιών και περιορισμό της πρόσβασης σε νερό και βοσκοτόπους.

Το αποτέλεσμα είναι πολύ απλό: η γη αδειάζει από τους ανθρώπους που ζούσαν εκεί. Και όταν ένας άνθρωπος αναγκάζεται να φύγει από το σπίτι του επειδή φοβάται ότι θα τον χτυπήσουν, θα του καταστρέψουν την περιουσία ή θα καταλάβουν τη γη του, δεν χρειάζεται να υπάρχει μια επίσημη διακήρυξη για να αλλάξει η πραγματικότητα. Η πραγματικότητα έχει ήδη αλλάξει.

Ένας εποικισμός δεν είναι μόνο μερικά σπίτια χτισμένα πάνω σε έναν λόφο. Όταν δημιουργούνται νέοι εποικισμοί και φυλάκια, όταν επεκτείνονται, όταν συνδέονται με δρόμους και όταν γύρω τους περιορίζεται η παλαιστινιακή παρουσία, αλλάζει ο ίδιος ο χάρτης.

Ένα παλαιστινιακό κράτος χρειάζεται κάτι περισσότερο από μια σημαία και μια κυβέρνηση. Χρειάζεται συνεχή, βιώσιμη και λειτουργική επικράτεια.

Όταν αυτή η επικράτεια τεμαχίζεται σε θύλακες, όταν οι παλαιστινιακές κοινότητες απομονώνονται και όταν η γη που θα μπορούσε να αποτελέσει τμήμα ενός μελλοντικού κράτους περνά σταδιακά υπό ισραηλινό έλεγχο, τότε η λύση των δύο κρατών αδειάζει από το περιεχόμενό της.

Τουλάχιστον, υπάρχουν και Ισραηλινοί που αντιτίθενται στους εποικισμούς και στην εποικιστική βία. Αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε.

Η βία των εποίκων δεν βλάπτει μόνο τους Παλαιστινίους. Βλάπτει και τους Ισραηλινούς.

Γιατί κάθε σπίτι που καίγεται, κάθε οικογένεια που εκδιώκεται, κάθε Παλαιστίνιος που ξυλοκοπείται, κάθε παιδί που μεγαλώνει με την πεποίθηση ότι ο απέναντι θέλει να το διώξει από τη γη του, δημιουργεί έναν ακόμη άνθρωπο που θα δυσκολευτεί να πιστέψει στην ειρήνη. Και το ίδιο συμβαίνει στην άλλη πλευρά.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: φόβος, βία, εκδίκηση, νέος φόβος, περισσότερη βία.

Ετσι, χάνεται η δυνατότητα να φανταστεί κανείς τον άλλον ως γείτονα.

Αντί η Δυτική Όχθη να γίνει το έδαφος πάνω στο οποίο θα μπορούσε να οικοδομηθεί ένα παλαιστινιακό κράτος, η εποικιστική δραστηριότητα συνέχισε να μεταβάλλει την πραγματικότητα.

Σήμερα, ακόμη και περιοχές που στο πλαίσιο του Όσλο είχαν περάσει υπό παλαιστινιακή διοίκηση δέχονται αυξανόμενη εποικιστική πίεση.

Δύο κράτη ή ένα κράτος χωρίς ισότητα;

Αν δεν υπάρξει βιώσιμο παλαιστινιακό κράτος δίπλα στο Ισραήλ, τότε ποια είναι η εναλλακτική;

Ένα ενιαίο κράτος; Αν ναι, με ίσα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα για όλους; Ή μια πραγματικότητα στην οποία δύο πληθυσμοί ζουν στην ίδια γεωγραφική περιοχή αλλά με διαφορετικά δικαιώματα, διαφορετικό έλεγχο και διαφορετική πρόσβαση στη γη;

Η δεύτερη επιλογή δεν είναι ειρήνη. Είναι μια μόνιμη συνταγή σύγκρουσης.

Γι' αυτό η λύση των δύο κρατών, παρά τις τεράστιες δυσκολίες της, εξακολουθεί να έχει σημασία.

Δεν είναι εύκολη αλλά προσπαθεί να απαντήσει σε δύο θεμελιώδεις ανάγκες:

την ανάγκη των Ισραηλινών για ασφάλεια και την ανάγκη των Παλαιστινίων για ελευθερία, ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια.

Η ειρήνη δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στον φόβο

Οταν ο Πέρες, ο Ράμπιν και ο Αραφάτ μιλούσαν για ειρήνη, δεν μιλούσαν για μια ειρήνη όπου ο ένας θα κυριαρχεί και ο άλλος θα υποχωρεί διαρκώς.

Μιλούσαν για μια διαδικασία αναγνώρισης του άλλου. Για συνύπαρξη. Για ασφάλεια. Για πολιτική λύση. Για μια ιστορική συμφιλίωση.

Σήμερα η εικόνα στη Δυτική Όχθη δείχνει πόσο μακριά βρισκόμαστε από εκείνο το όραμα.

Γι’ αυτό η συζήτηση για τους εποικισμούς δεν είναι μια δευτερεύουσα συζήτηση για το Παλαιστινιακό.

Είναι η ίδια η συζήτηση για το αν θα υπάρχει αύριο χώρος για ειρήνη.

Γιατί η ειρήνη χρειάζεται δύο πράγματα: ανθρώπους που θέλουν να ζήσουν και γη πάνω στην οποία μπορούν να ζήσουν.

Αν το πρώτο καταστρέφεται με το μίσος και το δεύτερο με την αρπαγή, τότε στο τέλος δεν μένει τίποτε για διαπραγμάτευση. Μένει μόνο ο φόβος.

Και ο φόβος, όπως ξέρουμε από την ιστορία, είναι πολύ εύκολο να γίνει μόνιμος.

Η ειρήνη, αντίθετα, χρειάζεται καθημερινά να επιλέγεται.