Όταν η τραγωδία γίνεται τηλεοπτικό σίριαλ

Ο Γιώργος Μαζωνάκης πέθανε.

Κι όμως, εδώ και μέρες, με έναν παράξενο τρόπο, δεν τον αφήνουμε να πεθάνει. Τον ξαναφέρνουμε καθημερινά στις οθόνες μας.

Όχι απαραίτητα με τη μουσική του. Όχι με τα τραγούδια του. Όχι με εκείνη την ιδιαίτερη παρουσία που είχε στη σκηνή.

Τον φέρνουμε μέσα από φακέλους, καταθέσεις, χρηματοκιβώτια, γιατρούς, συγγενείς, δικηγόρους, αστυνομικές έρευνες, αντικρουόμενες εκδοχές, «αποκλειστικές πληροφορίες», τηλεφωνικές παρεμβάσεις και λεπτομέρειες επί λεπτομερειών.

Και κάπου εκεί γεννήθηκε ένα καινούργιο τηλεοπτικό είδος: η ...'Μαζωνακιάδα'.

Η ενημέρωση έγινε επεισόδιο. Η υπόθεση του θανάτου του πρέπει να διερευνηθεί. Αν υπάρχουν ευθύνες, πρέπει να αποδοθούν. Αν υπάρχουν ερωτήματα, πρέπει να απαντηθούν. Αν υπάρχουν στοιχεία, πρέπει να ελεγχθούν.

Αυτό είναι δημοκρατική και κοινωνική υποχρέωση. Αλλά άλλο πράγμα η ενημέρωση και άλλο η αδιάκοπη τηλεοπτική ανατομία της ιδιωτικής ζωής ενός ανθρώπου.

Γιατί κάποια στιγμή το ερώτημα παύει να είναι: «Τι συνέβη;» και γίνεται: «Τι άλλο μπορούμε να μάθουμε;»

Κι ακόμη χειρότερα: «Τι άλλο μπορούμε να δείξουμε;»

Η λεπτομέρεια ως εμπόρευμα

Μια πληροφορία μπορεί να έχει δημοσιογραφική αξία. Δέκα πληροφορίες μπορεί να φωτίζουν μια υπόθεση. Εκατό λεπτομέρειες όμως, όταν επαναλαμβάνονται από εκπομπή σε εκπομπή, από δελτίο σε δελτίο και από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα, δεν κάνουν κατ' ανάγκη την κοινωνία πιο ενημερωμένη. Μπορεί απλώς να την κάνουν πιο περίεργη. Και η περιέργεια είναι ένα εξαιρετικά εμπορεύσιμο προϊόν.

Ένα τηλεοπτικό παράθυρο ανοίγει. Ένας «ειδικός» εμφανίζεται. Ένας δικηγόρος μιλά. Ένας δημοσιογράφος «αποκαλύπτει». Ένα καινούργιο στοιχείο εμφανίζεται.

Μετά έρχεται η ανάλυση του στοιχείου. Ύστερα η ανάλυση της ανάλυσης. Και την επόμενη ημέρα έχουμε το επόμενο επεισόδιο.

Η υπόθεση συνεχίζεται. Η τηλεθέαση επίσης. Και ο Γιώργος; Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο θλιβερό σημείο. Ο Γιώργος Μαζωνάκης κινδυνεύει να μείνει στη δημόσια μνήμη όχι ως τραγουδιστής, αλλά ως «η υπόθεση Μαζωνάκη».

Σαν να εξαφανίστηκε ο καλλιτέχνης και να έμεινε ο φάκελος. Σαν να αντικαταστάθηκε η ζωή από το αστυνομικό δελτίο.

Κι όμως, για τους ανθρώπους που τον αγάπησαν, ο Γιώργος ήταν κάτι πολύ περισσότερο από τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του.

Ήταν ένας καλλιτέχνης με τη δική του διαδρομή, τις δικές του ευαισθησίες, τις αντιφάσεις του, τις χαρές του, τις αδυναμίες του, την ανθρωπιά του.

Ένας άνθρωπος.

Και ίσως αυτόν τον άνθρωπο πρέπει κάποια στιγμή να τον αφήσουμε να επιστρέψει στη μνήμη μας.

Τα μεσημεριανάδικα ξέρουν

Τα λεγόμενα μεσημεριανάδικα δεν ανακάλυψαν τη 'Μαζωνακιάδα'. Απλώς είναι το φυσικό της περιβάλλον. Εκεί όπου η πληροφορία ανακατεύεται με την προσωπική εκτίμηση, η είδηση με το σχόλιο, το γεγονός με την υπόθεση, η πραγματικότητα με το «άκουσα ότι...».

Δεν είναι τυχαίο ότι ο δημοσιογραφικός κώδικας της ΕΣΗΕΑ επιβάλλει τον σεβασμό της προσωπικότητας, της αξιοπρέπειας και της ιδιωτικής ζωής και υπενθυμίζει ότι η χρήση στοιχείων από την ιδιωτική ζωή δικαιολογείται όταν το επιβάλλει το δικαίωμα της πληροφόρησης.

Και η ίδια η ΕΣΗΕΑ έχει μιλήσει ευθέως για τη «δημοσιογραφία της κλειδαρότρυπας».

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι καινούργιο. Η ‘Μαζωνακιάδα’ απλώς το έκανε ξανά ορατό.

Όταν η ενημέρωση αποπροσανατολίζει

Εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο ζήτημα. Δεν ζούμε σε έναν κόσμο χωρίς προβλήματα.

Ακρίβεια, Στέγη, Υγεία, Παιδεία, Εργασία, Πόλεμοι, Διεθνείς κρίσεις, Κλιματική κρίση, Δημογραφικό.

Και την ίδια ώρα μπορεί να καταναλώνουμε επί ώρες την πληροφορία για το ποιος είπε τι, ποιος πήγε πού, ποιος τηλεφώνησε σε ποιον και τι βρέθηκε στο τάδε συρτάρι.

Δεν σημαίνει ότι όλα αυτά είναι ανύπαρκτα ή ότι απαγορεύεται να τα γνωρίζουμε.

Σημαίνει κάτι διαφορετικό: Η ποσότητα της δημοσιότητας δεν είναι μέτρο της κοινωνικής σημασίας μιας είδησης.

Μπορεί μια υπόθεση να είναι πραγματικά σημαντική για τη Δικαιοσύνη και ταυτόχρονα η τηλεοπτική υπερκατανάλωσή της να είναι αποπροσανατολιστική.

Ας τελειώσει το άχρηστο, ανόητο, και προσβλητικό σίριαλ… Ας ερευνήσει η Δικαιοσύνη. Ας ενημερώσει υπεύθυνα η δημοσιογραφία. Ας μάθουμε ό,τι πραγματικά χρειάζεται να μάθουμε. Αλλά ας σταματήσουμε να μετατρέπουμε τον θάνατο ενός ανθρώπου σε καθημερινό τηλεοπτικό σίριαλ.

Γιατί ο Γιώργος Μαζωνάκης δεν ήταν μια δικογραφία. Δεν ήταν ένα χρηματοκιβώτιο. Δεν ήταν μια κατάθεση. Δεν ήταν ένα τηλεοπτικό παράθυρο. Ήταν ένας άνθρωπος που τραγούδησε, αγαπήθηκε, έζησε, υπέφερε και έφυγε.

Και ίσως ο καλύτερος τρόπος να σεβαστούμε τη μνήμη του είναι να μην επιτρέψουμε να μείνει πίσω του μόνο ο θόρυβος. Να μείνει και η φωνή του.

Η Δικαιοσύνη ας κάνει τη δουλειά της. Η δημοσιογραφία ας κάνει τη δική της. Η τηλεόραση δεν χρειάζεται να κάνει και τις δύο - και μάλιστα σε επανάληψη.