Απολιγνιτοποίηση: τα φουγάρα έσβησαν … Η ‘ανάπτυξη’ πότε θα έλθει;

Κοζάνη και Μεγαλόπολη πληρώνουν ήδη το κόστος μιας «μετάβασης» που η καινούργια οικονομία της δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να υπάρξει.

Δεν επιχειρείται η υπεράσπιση του λιγνίτη… Καταγγέλλεται η  ...εκ του πονηρού πολιτική μετάβαση.

Γιατί άλλο πράγμα είναι να εγκαταλείπεις σταδιακά ένα ενεργειακό μοντέλο που πρέπει να αλλάξει και άλλο να κλείνεις πρώτα την παλιά οικονομία και να υπόσχεσαι ότι κάποτε θα εμφανιστεί η καινούργια.

Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα της Δυτικής Μακεδονίας. Η απολιγνιτοποίηση εφαρμόστηκε με παθολογικά και απαράδεκτα γρήγορους ρυθμούς. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε το 2019 την πλήρη απολιγνιτοποίηση έως το 2028, επικαλούμενη την ενεργειακή μετάβαση, αλλά και την ανάγκη ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για τις περιοχές που θα πλήττονταν.

Καμία αντίρρηση για το περιβαλλοντικό επιχείρημα. Το κοινωνικό και οικονομικό σχέδιο, όμως, έπρεπε να προηγηθεί.

Και σήμερα η ίδια η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας περιγράφει μια κατάσταση που δεν αφήνει πολλά περιθώρια για πανηγυρισμούς: απώλειες θέσεων εργασίας από τη ΔΕΗ που δεν έχουν ακόμη αναπληρωθεί, έργα της Δίκαιης Μετάβασης που δεν είναι ακόμη ορατά στους πολίτες και ανάγκη για ένα μεγάλο έργο που θα σηματοδοτήσει πραγματικά τη νέα εποχή.

Η «νέα οικονομία» δεν χτίζεται με παρουσιάσεις… Στα χαρτιά υπάρχει ένα μεγάλο Πρόγραμμα ‘Δίκαιης’ Αναπτυξιακής Μετάβασης, ύψους 1,63 δισ. ευρώ, με στόχους για επενδύσεις, νέες επιχειρήσεις, νέες θέσεις εργασίας, κατάρτιση και διαφοροποίηση της οικονομίας.

Πολλές οι εξαγγελίες. Υποσχέσεις για «νέες εποχές». Τίποτε απ’ όλα αυτά δεν καταφέρνει να δικαιολογήσει το παράλογο πρωθύστερο στην υλοποίηση των ενεργειακών έργων και των παρεπόμενων κοινωνικών συνεπειών… Γιατί:

● Δεν αντικαθιστάς μια ολόκληρη παραγωγική οικονομία με ένα πρόγραμμα επιδότησης.

●Δεν αντικαθιστάς χιλιάδες σταθερές θέσεις εργασίας με σεμινάρια επανεκπαίδευσης.

●Δεν κρατάς έναν νέο άνθρωπο στον τόπο του επειδή του προφέρεις …ένα πρόγραμμα κατάρτισης.

●Δεν αντιμετωπίζεις την ερήμωση μιας περιοχής με powerpoint για τις επενδύσεις που θα έρθουν.

Η περιοχή αδειάζει. Τα στοιχεία της Απογραφής είναι αμείλικτα. Η Δυτική Μακεδονία έχασε μεταξύ 2011 και 2021 το 10,3% του πληθυσμού της.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι τι συνέβη στις παραγωγικές ηλικίες:

25,2% μείωση στις ηλικίες 20–29 και 29,2% στις ηλικίες 30–39.

Την ίδια στιγμή αυξήθηκε σημαντικά ο πληθυσμός των μεγαλύτερων ηλικιών.

Τίποτε το παράλογο, το απρόσμενο! Όταν μια περιοχή, που επί δεκαετίες στηρίχθηκε στην ενεργειακή παραγωγή χάνει τη βασική παραγωγική της δραστηριότητα, το ερώτημα είναι αυτονόητο: πού θα δουλέψουν οι άνθρωποί της;

Και κυρίως:

Γιατί να μείνουν;

Οι επενδύσεις δεν είναι ευχή. Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη πολιτική ευθύνη.

Η Δυτική Μακεδονία δεν χρειαζόταν πρώτα να χάσει την παλιά της οικονομία και μετά να περιμένει να εμφανιστεί η καινούργια.

Χρειαζόταν παράλληλη μετάβαση.

Πρώτα: νέες παραγωγικές μονάδες, υποδομές, δίκτυα, έρευνα, βιομηχανία, ενέργεια, αγροτική παραγωγή, νέες υπηρεσίες, θέσεις εργασίας.

Και ταυτόχρονα, σταδιακή μείωση του λιγνίτη.

Όχι το αντίστροφο. Γιατί όταν σβήνει η παραγωγή πριν ανάψει η επόμενη, η «μετάβαση» μετατρέπεται εύκολα σε αποβιομηχάνιση, ανεργία και πληθυσμιακή διαρροή.

Η αντικατάσταση του λιγνίτη δημιουργεί ένα τεράστιο νέο ενεργειακό πεδίο: ΑΠΕ, δίκτυα, αποθήκευση, φυσικό αέριο, νέες υποδομές και μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις.

Είναι σχεδόν αυτονόητο, πως η απολιγνιτοποίηση σχεδιάστηκε για να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους μεγάλους παραγωγούς.

Δεν χωράει άλλη απάντηση στο αυτονόητο δημοκρατικό ερώτημα: Ποιος σχεδιάζει το νέο ενεργειακό τοπίο; Ποιος το ελέγχει; Ποιος επωφελείται; Και τι μένει στις τοπικές κοινωνίες;

Η Δυτική Μακεδονία έχει χάσει τη δική της παραγωγική βάση και στη θέση της περιμένει να αποκτήσει απλώς μια θάλασσα από ενεργειακές εγκαταστάσεις, χωρίς αντίστοιχη παραγωγική και κοινωνική αναγέννηση.

Η πράσινη ενέργεια πρέπει να είναι εργαλείο ανάπτυξης. Όχι άλλοθι για μια νέα μορφή ενεργειακής συγκέντρωσης.

Μια περιοχή που έχτισε την οικονομία της επί δεκαετίες γύρω από την ενέργεια δεν σώζεται με επιδοτούμενες προσλήψεις.  Χρειάζεται παραγωγή, βιομηχανία, μόνιμη εργασία.

Χρειάζεται νέους ανθρώπους που θα μπορούν να πουν: Μένω εδώ γιατί εδώ υπάρχει μέλλον». Αυτό είναι το πραγματικό τεστ της μετάβασης.

Όχι πόσα κονδύλια ανακοινώθηκαν. Αλλά πόσοι νέοι άνθρωποι θα παραμείνουν.

Η απολιγνιτοποίηση δεν είναι το πρόβλημα. Η εγκατάλειψη είναι.

Η Ελλάδα έπρεπε να προχωρήσει στην ενεργειακή μετάβαση συντεταγμένα.

Στην Κοζάνη και στη Μεγαλόπολη δεν ζητούν να επιστρέψει ο χρόνος πίσω.  Ζητούν να μη μετατραπεί η ενεργειακή μετάβαση σε κοινωνική ερήμωση. Χρειάζονται δουλειές. Τώρα.

Η απολιγνιτοποίηση μπορεί να είναι αναγκαία, η ανεργία δεν είναι.

Η πράσινη μετάβαση μπορεί να είναι το μέλλον, η ερήμωση δεν είναι.

Όταν έσβησαν τα φουγάρα, ποιος είχε φροντίσει να ανάψει κάτι στη θέση τους; Αν η απάντηση είναι «θα ανάψει», τότε δεν έχουμε σχέδιο μετάβασης. Έχουμε απλώς μια υπόσχεση-άλλοθι στις επιδιώξεις εξυπηρέτησης μεγάλων ιδιωτικών συμφερόντων…