Αμφισβητούν τους νεκρούς, αποσιωπούν τη χούντα,
λοιδορούν όσους τιμούν την εξέγερση και ζητούν να καταργηθεί ακόμη και η
σχολική γιορτή. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες γραφικότητες. Είναι μια πολιτική
επίθεση στη συλλογική μνήμη και στις δημοκρατικές κατακτήσεις.
Η φετινή επέτειος του Πολυτεχνείου συνοδεύτηκε από μια
ιδιαίτερα πυκνή επιχείρηση αμφισβήτησης. Όχι μόνο της ιστορικής σημασίας της
εξέγερσης, αλλά ακόμη και της ύπαρξης των θυμάτων της δικτατορικής καταστολής.
Ο Σπυρίδων-Άδωνις επανέφερε τον γνωστό ισχυρισμό ότι
δεν υπήρξαν νεκροί μέσα στο Πολυτεχνείο, επικαλούμενος το πόρισμα Τσεβά. Η
Αφροδίτη Λατινοπούλου προχώρησε ακόμη περισσότερο: χαρακτήρισε «βαρεμένους»
όσους συμμετέχουν στην πορεία, μίλησε για «μύθους και προπαγάνδα» και ζήτησε να
καταργηθεί η υποχρεωτική σχολική γιορτή.
Οι νεκροί δεν εξαφανίζονται επειδή δεν σκοτώθηκαν όλοι
μέσα στο κτίριο. Η εξέγερση δεν περιορίστηκε στα κάγκελα του Πολυτεχνείου. Η
καταστολή της εκτυλίχθηκε στους γύρω δρόμους και σε άλλες περιοχές της Αθήνας.
Εκεί βρέθηκαν διαδηλωτές, μαθητές, εργαζόμενοι, κάτοικοι και περαστικοί. Εκεί
έπεσαν τα πυρά των δυνάμεων της χούντας.
Η ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη στο Εθνικό
Ίδρυμα Ερευνών έχει τεκμηριώσει 24 επώνυμες περιπτώσεις νεκρών από τα γεγονότα
του Νοεμβρίου 1973. Το πόρισμα Τσεβά, που τόσο επιλεκτικά επικαλούνται
ορισμένοι, καταγράφει επίσης νεκρούς. Η διατύπωση ότι δεν σκοτώθηκαν σπουδαστές
του Πολυτεχνείου δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν νεκροί από την εξέγερση και την
καταστολή της.
Η γεωγραφική μετατόπιση της συζήτησης -μέσα ή έξω από
την πύλη- δεν είναι ιστορική ερμηνεία. Είναι ένας τρόπος να αποσπάται η προσοχή
από το ουσιώδες: ποιο καθεστώς πυροβολούσε και ποιοι άνθρωποι πλήρωσαν με τη
ζωή τους την αντίστασή τους.
Η επιχείρηση: λογοκρισία αρχίζει από τις σχολικές
αίθουσες. Τις ημέρες πριν από την επέτειο, η Α΄ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης κατήγγειλε
ότι διευθυντές σχολείων άσκησαν προφορικές πιέσεις σε εκπαιδευτικούς να
περιορίσουν τις σχολικές εκδηλώσεις στην ίδια την 17η Νοεμβρίου, αποφεύγοντας
αναφορές στην επταετή δικτατορία και στα γεγονότα που οδήγησαν στην εξέγερση.
Δεν πρόκειται για μία …ασήμαντη διαφωνία ως προς το
περιεχόμενο μιας σχολικής γιορτής. Έχουμε μια απόπειρα να παρουσιαστεί η
εξέγερση αποκομμένη από την αιτία της: τη στρατιωτική δικτατορία, την κατάργηση
των ελευθεριών, τις διώξεις, τα βασανιστήρια και την πολιτική καταπίεση.
Μια εξέγερση χωρίς το ιστορικό της πλαίσιο
μετατρέπεται σε σχολικό τελετουργικό. Σε μια επέτειο χωρίς περιεχόμενο, χωρίς
πολιτικό νόημα και, τελικά, χωρίς ενοχλητικά συμπεράσματα για το παρόν.
Η Λατινοπούλου δεν περιορίστηκε στην αμφισβήτηση των
σχολικών εκδηλώσεων. Επιτέθηκε στους συμμετέχοντες στην πορεία, τους
χαρακτήρισε «βαρεμένους» και απαίτησε να καταργηθεί η σχολική γιορτή.
Παράλληλα, επιχείρησε να φορτώσει συλλογικά στη γενιά του Πολυτεχνείου την
ευθύνη για τη διαφθορά και το πελατειακό κράτος της μεταπολιτευτικής περιόδου.
Φυσικά, η κριτική στη μεταπολίτευση γίνεται πάνω σε ιστορική
διαστρέβλωση με ξεκάθαρο στόχο την άλωση των αγανακτισμένων συνειδήσεων. Η
συλλογική ενοχοποίηση δεν αποτελεί ιστορική ανάλυση. Είναι ένας βολικός τρόπος
να ακυρωθεί ο ίδιος ο αντιδικτατορικός αγώνας, μαζί με τις αξίες που τον
ενέπνευσαν. Απόλυτα κατανοητός στόχος για τα ακροδεξιά ξεφτίδια του μεταπολιτευτικού
αστικού καμβά…
Εδώ βρίσκεται η ουσία. Η Νέα Δημοκρατία
εμφανίζεται να επιδιώκει την προσέγγιση ενός ακροδεξιού ακροατηρίου, με το
οποίο έχει ιστορικούς πολιτικούς και ιδεολογικούς δεσμούς, αλλά το οποίο σήμερα
διεκδικούν και άλλοι πολιτικοί σχηματισμοί. Η αμφισβήτηση του Πολυτεχνείου
γίνεται έτσι πεδίο ανταγωνισμού για την εκπροσώπηση αυτού του χώρου.
Διαφορετικής προέλευσης σαθρά και ανιστόρητα
ιδεολογήματα συγκλίνουν σε κοινή επιδίωξη: την υποβάθμιση της αντιδικτατορικής
μνήμης και την εξοικείωση με έναν λόγο που αντιμετωπίζει τις δημοκρατικές
κατακτήσεις σαν περιττό ιστορικό βάρος.
Το φαινόμενο δυστυχώς δεν είναι μόνο ελληνικό. Η
ακροδεξιά ενισχύεται εκλογικά και πολιτικά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Ανάλυση
του 2026, βασισμένη σε εκλογικά δεδομένα 31 ευρωπαϊκών κρατών, καταγράφει
σημαντική αύξηση της εκλογικής επιρροής της ακροδεξιάς, ενώ η συμμετοχή τέτοιων
κομμάτων σε κυβερνήσεις έχει πάψει να αποτελεί εξαίρεση.
Η έκθεση του V-Dem για το 2026 καταγράφει, σε διεθνές
επίπεδο, υποχώρηση της ελευθερίας της έκφρασης, πιέσεις στα ανεξάρτητα μέσα
ενημέρωσης και περιορισμό του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών. Δεν
πρόκειται για μια αυτόματη εξίσωση όλων των ευρωπαϊκών χωρών με δικτατορίες.
Είναι, όμως, προειδοποιητικά σημάδια για τη φθορά των αστικο-δημοκρατικών
θεσμών και δικαιωμάτων.
Η ακροδεξιά δεν χρειάζεται πάντοτε να εμφανίζεται με
στολές και στρατιωτικά εμβατήρια. Μπορεί να διεκδικεί θέση στο κέντρο της
πολιτικής ζωής, να χρησιμοποιεί τη γλώσσα της «κανονικότητας», να απαξιώνει τις
κοινωνικές αντιστάσεις, να παρουσιάζει τα δικαιώματα ως προνόμια και την
ιστορική μνήμη ως προπαγάνδα.
Η δημοκρατία δεν αυτοπροστατεύεται με επετειακές
ομιλίες. Η ιστορία χρειάζεται γνώση, τεκμηρίωση, συζήτηση και κριτική. Οι
σημερινές επιθέσεις επιχειρούν να αφαιρέσουν την αναγνώριση ότι η αντίσταση στη
δικτατορία υπήρξε πράξη συλλογικής αξιοπρέπειας και διεκδίκησης της ελευθερίας.
Αυτό, που επιδιώκουν να μείνει στο διάβα του χρόνου είναι μία πράξη ‘αφρόνων’
με πρωτεργάτη ένα ενθουσιώδες παρασυρμένο νεανικό κοινό…
Πράξη αφρόνων χαρακτήρισε εξάλλου από το 1974 η ηγεσία
της ΝΔ 1974 την προδοσία της Κύπρου…
Η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη ούτε αμετάκλητη. Τα
δικαιώματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα κατακτήθηκαν με αγώνες και μπορούν να
περιοριστούν, να ακυρωθούν ή να αδειάσουν από το περιεχόμενό τους.
Γι’ αυτό η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο η ετήσια
παρουσία στο μνημείο. Χρειάζεται εγρήγορση, γνώση, δημόσια αντίσταση στην
παραχάραξη και, κυρίως, συνάντηση των ανθρώπων και των δυνάμεων που έχουν λόγο
να αντιταχθούν στη νεοφασιστική κατρακύλα.
Όσοι πιστεύουν ότι οι ελευθερίες και τα κοινωνικά
δικαιώματα δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία της πολιτικής ζωής, οφείλουν να
αναζητήσουν κοινό βηματισμό. Όχι αύριο… Τώρα!
Γιατί, όταν η Ιστορία παραχαράσσεται, δεν κινδυνεύει το
παρελθόν. Κινδυνεύει ξεκάθαρα το μέλλον…